Τα παιδία παίζει

Στίς 29 Μαϊου 2004 το ΚΕΝΤΡΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ παρουσίασε στο Κάστρο της Καλαμάτας την παιδική παράσταση ¨Τα παιδία παίζει”. Κεντρική ιδέα της εκδήλωσης ήταν τα παιδικά παιχνίδια και μάλιστα αυτά που παίζονται συνεχώς απο την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Οι παιδικές ομάδες του συλλόγου έπαιξαν αυτά τα παιχνίδια και χόρεψαν ελληνικούς χορούς

Γενικά για τα παιχνίδια

Απο τους αρχαιότατους χρόνους πολλά παιχνίδια  είχαν χαρακτήρα αθλοπαιδιάς, τα οποία όχι μόνο ασκούσαν το σώμα αλλά παράλληλα συνέβαλαν στην άμιλλα μεταξύ των παικτών.  Ετσι πολλά παιδικά παιχνίδια είναι παιχνίδια-ασκήσεις .

Οι Ελληνες πάντα έπαιζαν και συνεχίζουν να παίζουν. Εκείνο ομως που πρέπει να τονίσουμε  είναι ότι τα παιχνίδια των αρχαίων έρχονται αναλλοίωτα μέχρι σήμερα.

Τα παιχνίδια στην Ελλάδα ήταν συνυφασμένα με την ψυχαγωγία μέσω της οποίας επιτελούσαν και κοινωνικό ρόλο. Τα μικρά παιδιά παίζοντας συμμετείχαν στα κοινά και έπαιρναν αποφάσεις, όφειλαν να υπακούουν τους κανόνες του παιχνιδιού και αποδέχονταν το αποτέλεσμα της νίκης ή της ήττας.

Μέσω του παιχνιδιού αναπτύσσονται διάφορες ικανότητες οπως η ελευθερία βούλησης και επιλογής, η αποδοχή αρχηγού, η εμπιστοσύνη στον συμπαίκτη, η οξυδέρκεια, η προσπάθεια για νίκη, η ομαδικότητα, η εναλλαγή του ρόλου.

Αν μελετήσει κάποιος το παιχνίδι εδω και 4000 χρόνια θα διαπιστώσει ότι οι ανθρωποι έπαιζαν για να ξεφύγουν απο την μοναξιά τους, να αποδράσουν απο την κουραστική καθημερινότητα. Δεν μας μένει παρά να συμφωνήσουμε ότι ο ανθρωπος δεν είναι πλήρης παρά μόνο όταν παίζει. Είναι γνωστό απο τον χώρο της ψυχολογίας, της λαογραφίας αλλά και της ιστορίας ότι η παιδική ηλικία είναι η πλέον συντηρητική και δεν επιδέχεται εύκολα αλλαγές. Αυτή η συντηρητικότητα εχει διαφυλλάξει απαράλλακτα, ως κιβωτός, πολλά απο τα αρχαία παιχνίδια μέχρι σήμερα.

Τα παιχνίδια ήταν ανάλογα με την ηλικία των παιδιών. Στην βρεφική ηλικία είχαν κουδουνίστρες, θήλαστρα, κουμπαράδες και μικρά πήλινα ομοιόματα ζώων. Στην ηλικία των 6-8 χρονών έπαιζαν το παιχνίδι Αμαξίς που σήμερα διατηρήθηκε με την ονομασία αμαξάκι ή καροτσάκι. Αλλα παιχνίδια  που φτάνουν μέχρι σήμερα ήταν η αιώρα – κούνια, οι κύβοι – ζάρια, οι πλαγγόνες – κούκλες, η ακινητίνδα– ακίνητος ή στρατιωτάκια ακίνητα, αποδιδρασκίνδα – κρυφτό, απόρραξις ή ανακρουσία – τόπι, διελκυστίνδακολλαβίζειν – μπίζ, μοσκίνδα – μακριά γαϊδούρα, σχοινάκιμυϊνδα – τυφλόμυγα, ποδόσφαιρο.

1. Εισαγωγή.  Κοπέλλες με αρχαιοελληνικές φορεσιές χορεύουν το χορό με τα μαντήλια κάτω απο τον αρχαιοελληνικό ναό.

2. Ακινητίνδα – ακίνητος.   Ενα απλό παιχνίδι παιχνίδι που σώζεται μέχρι σήμερα είναι η ακινητίνδα. Σήμερα λέγεται ακίνητος ή στρατιωτάκια ακίνητα. Παίζεται απο δύο ή περισσότερα παιδιά. Μόλις δοθεί το σύνθυμα οι παίκτες στέκονται ακίνητοι παίρνοντας μία περίεργη στάση και προσπαθούν να κρατηθούν ετσι όσο περισσότερο μπορούν. Αυτός που τα φυλλάει προσπαθεί να τους κάνει να κινηθούν κάνοντας τους διάφορα αστεία ή γκριμάτσες. Οποιος κινηθεί χάνει και βγαίνει απο το παιχνίδι. Το παιχνίδι παίζεται μέχρι να βγούν όλοι απο το παιχνίδι.

Τα παιδιά παίζουν ακινητίνδα και χορεύουν  -Σφαρλή – Ποδαράκι – Μπαϊντούσκα.

3. Κολλαβίζειν – μπίζ. Στην αρχαία Ελλάδα το έλεγαν κολλαβίζειν, σήμετα το λέμε μπίζ-μπίζι ή μύγα. Παίζεται απο πολλά παιδιά μαζί. Μετά απο κλήρωση ενας απο τους παίκτες στέκεται όρθιος στο κέντρο των υπολοίπων και με τα χέρια του καλύπτει τα μάτια του. Οι παίκτες γύρω του τον χτυπούν και τον ρωτούν ποιός είναι ο δράστης, κάνοντας εναν χαρακτηριστικό θόρυβο σαν να ακούγονται πολλές μύγες μαζί για να τον παραπλανήσουν να μαντέψει σωστά. Αν μαντέψει σωστά, αυτός που χτύπησε παίρνει την θέση του, αλλιώς συνεχίζει να δέχεται τα χτυπήματα των αλλων.

Τα παιδιά παίζουν κολλαβίζειν-μπίζ και χορεύουν Κοφτό και Τσάμικο

4. Αποδιδρασκίνδα – κρυφτό. Ενα απο τα πιο παλιά παιχνίδια που παίζεται ακόμη μέχρι σήμερα είναι η αποδοδρασκίνδα γνωστή σήμερα ως κρυφτό. Ενα παιδί που κάνει την μάννα κρύβει τα μάτια του και μετράει ενόσω οι αλλοι προσπαθούν να κρυφτούν. Ο πρώτος πρέπει να τους βρεί όλους ώστε να απαλλαγεί από το να είναι αυτός που τα φυλάει. Η λέξη αποδιδρασκίνδα προέρχεται απο την λέξη αποδιδράσκω που σημαίνει δραπετεύω – απομακρύνομαι κρυφά χωρίς να γίνομαι αντιλληπτός. Το παιχνίδι παιζόταν και στην Ρώμη και στο Βυζάντιο και ήταν πολύ δημοφιλές οπως και στις μέρες μας.

Τα παιδιά παίζουν αποδυδρασκίνδα – κρυφτό και χορεύουν Μενούση, Φυσούνι, Παπαρούνες.

5. Απόρραξις ή ανακρουσία – τόπι. Απο τα πιο γνωστά και διαδεδομένα παιχνίδια με μπάλλα είναι η απόρραξις απο το απορράσειν που σημαίνει κάνω κάτι να αναπηδήσει χτυπώντας το. Τα παιδιά ρίχνουν την μπάλλα με δύναμη στο εδαφος και σε κάθε αναπήδησή της την ξαναχτυπύν με την παλάμη τους εως ότου χάσουν. Νικητής είναι αυτός που χτυπάει την μπάλλα περισσότερες φορές χωρίς να χάσει τον ρυθμό.

Ανακρουσία λεγόταν η παραλλαγή του παραπάνω παιχνιδιού όπου η μπάλλα αντί να χτυπάει στο έδαφος χτυπούσε σε τοίχο έκανε ανάκρουση και ο παίχτης την ξαναχτυπούσε προς τον τοίχο. Σήμερα το ξέρουμε και ως τοιχάκιή δεκάδα, επειδή νικητής είναι αυτός που στέλνει την μπάλλα στον τοίχο τουλάχιστον 10 φορές.

Τα παιδιά παίζουν το παιχνίδι Απόρρηξις – τόπι και χορεύουν  Πεντοζάλη, Χανιώτικο και Μαλεβιζιώτικο.

6. Διελκυστίνδα. Ενα άλλο αρχαίο ελληνικό παιχνίδι είναι η διελκυστίνδα, απο το έλκω προσπαθώ να τραβήξω κάποιον προς το μέρος μου. Το παιχνίδι παίζεται είτε απο δύο ατομα είτε απο ομάδες. Χαράζεται πάνω στο έδαφος μία γραμμή που οριοθετεί το χώρο της κάθε ομάδας. Κάθετα πάνω στη γραμμή τοποθετείται ένα σχοινί μήκους αναλόγου των ατόμων που θα πάρουν μέρος.. Οι αντίπαλες ομάδες που διαθέτουν ίσο αρισθμό παικτών κρατούν το σχοινί ενα περίπου μέτρο απο το κέντρο και προσπαθούν να τραβήξουν η μία την άλλη προς το μέρος της. Οποια ομάδα αναγκαστεί να περάσει την γραμμή που έχει τεθεί ως όριο με την αντίθετει μεριά των αντιπάλλων, αυτή είναι η χαμένη. Θα πρέπει να θεωρήσουμε στην διελκυστίνδα περισσότερο ως ασκηση με τους ενήλικες και ειδικότερα με τους αθλητές. Για τα παιδιά όμως ήταν πάντα ενα παιχνίδι που παιζόταν και παίζεται απο πολλά μαζί.

Τα παιδιά παίζουν διελκυστίνδα και χορεύουν Χασαπικο, Ζεϋμπέκικο και Χασαποσέρβικο.

7. Μοσκίνδα – μακριά γαϊδούρα. Ενα απο τα πιο γνωστά παιδικά παιχνίδια που παιζόταν, παίζεται και θα εξακολουθεί να παίζεται είναι η μοσκίνδα. Σήμερα μας είναι γνωστή ως μακριά γαϊδούρα και εκτός απο τα παιχνίδια εκτελείται και στα γυμναστήρια. Ενα παιδί λυγίζει τη μέση του , σκύβει προς τα κάτω το κεφάλι και με τα δυό του χέρια κράτα αντίστοιχα τα πόδια του. Ο αλλος παίχτης  παίρνοντας λίγη φόρα πηδά απο πάνω του με τα πόδια ανοιχτά, ενώ με τα χέρια του στηρίζεται στην πλάτη του σκυμμένου. Στη συνέχεια ακολουθεί ο δεύτερος, ο τρίτος  έως ότου τελειώσουν όλοι οι παίκτες και τότε ο πρώτος που είχε σκύψει σηκώνεται και συνεχίζεται η διαδικασία μέχρι τα παιδιά να κουραστούν. Στο οτι συνεχίζεται να παίζεται αυτό το παιχνίδι συνηγορούν η απλή μορφή του, ο διασκεδαστικός του χαρακτήρας, αλλά και η ασκηση στην οποία υποβάλλεται το σώμα.

Τα παιδιά παίζουν μονσκίδα – μακρυά γαϊδούρα και χορεύουν το Χορό με τις φωτιές, Ατταρη, Απτάλικο και Αϊντε ωπλες.

8. Σχοινάκι. Ενα απο τα λίγα παιχνίδια που μας έρχεται αμετάβλητο απο την αρχαιότητα μέχρι σήμερα είναι το σχοινάκι.  Ο παίκτης κρατά με τα δυό του χέρια ένα σχοινί το οποίο περιστρέφει με φόρα απο πάνω προς τα κάτω και απο μπρός προς τα πίσω γύρω απο τον εαυτό του, ενώ ο ίδιος αναπηδά επιτόπου ή βαδίζει. Υπάρχει και η παραλλαγή με πολλά ατομα. Εδλω το σχοινί έχει μήκος περίπου 5μ. Δύο παιδιά κρατούν τις άκρες του και το περιστρέφουν, ενώ μέσα στον κύκλο που σχηματίζεται απο την περιστροφή του σχοινιού ένα, δύο ή και τρία παιδιά. Επιδιωκόμενος σκοπός είναι τα παιδιά να αναπηδούν εγκαίρως όταν το σχοινί φτάσει στο έδαφος ώστε να μην μπερδευτεί στα πόδια τους, οπότε χάνουν.

Τα παιδιά παίζουν σχοινάκι και χορεύουν Ισσο Καλύμνου, Τσιριγώτικο, και Σούστα Ρόδου.

9. Μυϊνδα – τυφλόμυγα. Η τυφλόμυγα είναι απο τα πιο διασκεδαστικά παιχνίδια που μας  έρχεται απο την αρχαιότητα με την ονομασία μυϊνδα απο το ρήμα μύω που σημαίνει κλείνω τα μάτια. Ενας παίχτης δένει τα μάτια του με ενα πανί και προσπαθεί να πιάσει κάποιον απο τους συμπαίκτες του. Οι υπόλοιποι παίκτες βρίσκονται γύρω του σχηματίζοντας κύκλο και κινούνται ετσι ώστε να μήν μπορεί να τους πιάσει. Αν τελικά καταφέρει να πιάσει κάποιον προσπαθεί να μαντέψει ποιός είναι. Αν μαντέψει σωστά είναι ο νικητής και αλλάζουν ρόλους, αν όμως όχι τότε το παιχνίδι συνεχίζεται.

Τα παιδιά παίζουν μυϊνδα και χορεύουν Μήλο μου κόκκινο και Μακρυνίτσα.

10. Ποδόσφαιρο. Επαιζαν οι αρχαίοι Ελληνες ποδόσφαιρο ή κάποιο παιχνίδι που να έμοιαζε με το ποδόσφαιρο? Σε ενα επιτύμβιο ανάγλυφο του 4ου αιώνα π.χ. που βρίσκεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Αθήνας, παριστάνεται ενας έφηβος σε μια ιδιαίτερα τεχνική στάση να ισορροπεί στο ενα πόδι μια μεγάλη μπάλα. Πιθανότατα με την γνωστή αντιστροφή των ποδιών του ο εφηβος να μετέφερε την μπάλα απο το ενα πόδι στο αλλο, όπως κάνουμε σήμερα με το ποδόσφαιρο.. Χαρακτηριστικό είναι το κλείδωμα των χεριών πίσω απο την πλάτη γεγονός που δείχνει ότι πρόκειται για ασκηση υψηλής τεχνικής και δεξιοτεχνίας. Οι απαρχές του παιχνιδιού χάνονται στα βάθη της προϊστορίας, αφού ο Ομηρος συχνά αναφέρεται στα έπη του σε αυτό το παιχνίδι. Χαρακτηριστική μάλιστα είναι η σκηνή που η Ναυσικά παίζει με τις υπηρέτριές της με μιά μπάλα στην παραλία λίγο πρίν βρούν τον Οδυσσέα.
Τα παιδιά παίζουν ποδόσφαιρο – Επίλογος.